سامانه همایش های دانشگاه جیرفت

صفحه اصلی / سومین همایش بین المللی و چهارمین همایش ملی کشاورزی، محیط زیست و امنیت غذایی

ارزیابی تنوع مورفولوژیکی صفات ریشه‌ای اکوتیپ‌های گندم وحشی تحت شرایط تنش رطوبتی

نویسندگان :

فاطمه حسینی¹ سید سعید موسوی²

1- دانشگاه بوعلی سینا 2- دانشگاه بوعلی سینا

کلمات کلیدی :

آژیلوپس تائوشی،تنوع مورفولوژیکی،تنش رطوبتی،تجزیه واریانس،مقایسه میانگین

چکیده :

گندم نان یکی از گیاهان راهبردی در چرخه غذایی انسان است. امروزه با رشد سریع جمعیت، افزایش تولید گندم، مهم‌ترین هدف به‌نژآدی جهت کاهش شکاف بین عرضه و تقاضا برای این محصول محسوب می‌شود. مهم‌ترین عامل محدود کننده عملکرد گندم در ایران، تنش رطوبتی است. در این راستا استفاده از تنوع مورفولوژیکی موجود در خویشاوندان وحشی گندم، یک راه حل اساسی جهت به‌نژادی برای افزایش عملکرد تحت شرایط تنش رطوبتی می‌باشد. تنوع یکـی از اجـزاي مهـم پایـداري نظام هاي بیولوژیک است که از تکامل طبیعی ناشی می شود و ارزیابی آن در برنامه هاي به‌نژادی و حفاظـت از ذخایر توارثی اهمیت اساسی دارد. خویشاوند وحشی گندم نان یعنی گونه آژیلوپس تائوشی، یک منبع ژنی غنی برای بهبود عملکرد گندم تحت شرایط تنش‌زا است. از بین صفات مختلف، صفات ریشه‌ای یکی از منابع بسیار مهم تنوع مورفولوژیکی می‌باشند که به‌طور معمول مرتبط با تحمل به تنش رطوبتی می‌باشند. در تحقیق حاضر، صفات مختلف ریشه ای 10 اکوتیپ‌ مختلف آژیلوپس تائوشی، در طی دو دوره آزمایشی متوالی در گلخانه و تحت شرایط تنش رطوبتی (45 درصد ظرفیت گلدانی) ارزيابي شدند. طبق نتایج تجزيه واريانس مرکب، اکوتیپ‌ها از نظر کلیه صفات ریشه‌ای، به‌جزء قطر ريشه، تفاوت معني دار نشان دادند. نتايج حاصل از مقايسه ميانگين ها نشان داد که اکوتیپ‌های Eco19 و Eco20، به‌عنوان اکوتیپ‌های مطلوب، بیش‌ترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. این در حالی بود که اکوتیپ هاي ‌Eco16 Eco17 و Eco15، علیرغم کم‌ترین عملکرد دانه، بیش‌ترین حجم ریشه اصلی، قطر ریشه، نسبت وزن خشک ریشه به ساقه و سطح ریشه را داشتند. نتایج بیانگر این بود که مواد ژنتيكي ارزیابی شده یک منبع ارزشمند بود كه یک منبع ژنی متنوع براي به‌نژادگران جهت به‌نژادی برای تولید ارقام گندم مقاوم به خشكي فراهم می‌آورند. بنابراین، شاید بتوان اظهار داشت که گزینش بر مبنای مقادیر بیش‌تر عملکرد دانه و مقادیر بینابین صفات ریشه ای، منجر به شناسایی اکوتیپهای مطلوب مقاوم به تنش رطوبتی جهت کاربرد آن‌ها، به‌عنوان والدین تلاقی‌ها در برنامه های به‌نژآدی آتی گندم، استفاده کرد.