سامانه همایش های دانشگاه جیرفت

صفحه اصلی / سومین همایش بین المللی و چهارمین همایش ملی کشاورزی، محیط زیست و امنیت غذایی

مکان‌یابی بهینه مناطق مستعد برای جمع‌آوری آب باران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش (AHP)مطالعه موردی: استان سیستان و بلوچستان

نویسندگان :

سعید شجاعی¹

1- دانشگاه رم

کلمات کلیدی :

جمع‌آوری آب باران،سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)،تحلیل سلسله مراتبی (AHP)،مدیریت منابع آب

چکیده :

این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی مناطق مستعد برای جمع‌آوری و ذخیره‌سازی آب باران در استان سیستان و بلوچستان انجام شده است. اهمیت این مطالعه ناشی از شرایط خاص اقلیمی منطقه و بحران جدی کمبود آب در این استان است. در این پژوهش، از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) به‌عنوان ابزاری قدرتمند جهت مدیریت، تحلیل و تلفیق داده‌های مکانی استفاده شده است. همچنین، برای وزن‌دهی منطقی و دقیق به معیارهای مؤثر در مکان‌یابی، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) که مبتنی بر دانش و نظرات متخصصان و کارشناسان است، بهره‌گیری شده است. معیارهای اصلی مورد بررسی در این مطالعه شامل اقلیم (بارندگی)، ویژگی‌های فیزیوگرافی (شیب زمین)، خاک (بافت و نفوذپذیری)، پوشش گیاهی (تراکم و نوع پوشش) و عوامل انسانی (فاصله از سکونتگاه‌ها) بودند. برای هر معیار اصلی داده‌های دقیق گردآوری و در محیط GIS پردازش و تحلیل شدند. با استفاده از AHP، وزن نسبی هر معیار مشخص شده و سپس این اوزان در تلفیق لایه‌ها در محیط GIS به‌کار گرفته شد. نتایج این پژوهش نشان داد که مناطق شمالی استان به‌ویژه زابل و حومه آن، بالاترین تناسب را برای اجرای طرح‌های جمع‌آوری آب باران دارند. این مناطق به دلیل میزان بارندگی نسبتاً بهتر و شرایط توپوگرافی و خاکی مناسب، در اولویت قرار گرفتند. در مقابل، مناطق مرکزی و جنوبی استان مانند ایرانشهر و نیک‌شهر دارای تناسب متوسط ارزیابی شدند و بخش‌های جنوبی‌تر به‌ویژه اطراف چابهار کمترین پتانسیل را نشان دادند. از میان تمامی معیارها، عامل اقلیم به‌عنوان مهم‌ترین و تأثیرگذارترین معیار در نتایج ارزیابی شناخته شد. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مبنایی علمی و کاربردی برای تصمیم‌گیری مدیران و برنامه‌ریزان منابع آب در جهت اجرای پروژه‌های عملی جمع‌آوری و مدیریت بهینه منابع آبی در این منطقه و سایر مناطق مشابه اقلیمی باشد.